Natuur en Mileufederatie Zuid-Holland: De rechtbank in Den Haag heeft de eisen afgewezen in de PFAS‑rechtszaak die wij samen met partners als Gezond Water in 2025 aanspanden tegen de Nederlandse Staat. Daarmee oordeelt de rechtbank dat de Staat juridisch niet verplicht kan worden gehouden om verdergaande maatregelen te nemen tegen PFAS‑vervuiling. Deze uitspraak laat een pijnlijk gat zien tussen wat wetenschappelijk noodzakelijk is voor de volksgezondheid en wat juridisch afdwingbaar blijkt.

Teleurstelling en blijvende bezorgdheid

We zijn als eisers enorm teleurgesteld over de uitspraak. En heel erg bezorgd. Want met deze uitspraak wordt de schijn gewekt dat de Staat al genoeg doet tegen PFAS. Wat ons betreft is dat zeker niet het geval. De Staat houdt zich aan de, mede door haarzelf vastgestelde, regels. Maar die zijn niet houdbaar, niet nu we weten dat iedere Nederlander PFAS in zijn lichaam heeft en daar ernstig ziek van kan worden. PFAS breken niet af en stapelen zich op; daardoor geven ze een onomkeerbaar risico voor de volksgezondheid. We rijden met dit probleem als het ware met 140 km/uur door de bebouwde kom.

PFAS: een risico waar niemand aan kan ontsnappen

Vrijwel alle Nederlanders hebben inmiddels PFAS-waarden in hun bloed die boven de gezondheidskundige grens liggen. Blootstelling vindt plaats via drinkwater en voedsel, routes waar mensen zichzelf nauwelijks tegen kunnen beschermen. Iedere dag zonder doortastend beleid betekent meer vervuiling, grotere gezondheidsrisico’s en hogere kosten voor toekomstige sanering.

Rechter volgt bestaand kader, niet wetenschappelijke urgentie

In de rechtszaak vroegen wij de rechter om de Staat te verplichten verdere PFAS‑vervuiling per direct te stoppen, geen vergunningen meer te verlenen voor lozingen, bestaande en historische vervuiling in kaart te brengen en op te ruimen. En de Staat moet voldoen aan de Europese waterkwaliteitsnormen. Voor deze kwaliteitsnormen heeft ze nu al uitstel gevraagd. Als die niet wordt toegekend, dan handelt ze in strijd met de wet. De rechtbank oordeelt echter dat de Staat nu nog binnen het huidige juridische kader voldoende doet. De rechter stelt óók dat de Staat al decennialang weet van de schadelijkheid en persistentie van PFAS. Deze uitspraak betekent niet dat het risico verdwijnt, alleen dat het recht op dit moment onvoldoende bescherming biedt.

Wetenschap is helder, beleid blijft achter

Al in 2002 concludeerde de OESO dat PFAS persistent is en het risico op ernstige ziekten als blaaskanker verhoogt. Recent onderzoek van de European Environment Agency (2024) laat zien dat in een groot deel van de Europese kust‑ en overgangswateren de normen structureel worden overschreden. Toch blijft effectief ingrijpen uit. Dat spanningsveld tussen kennis en actie wordt door deze uitspraak opnieuw zichtbaar.

Dit oordeel ontslaat de Staat niet van verantwoordelijkheid

Dat de rechtbank het verweer van de Staat volgt, betekent niet dat ze geen morele of maatschappelijke plicht heeft om burgers en natuur beter te beschermen. Integendeel: juist nu is politieke moed nodig om de wetgeving aan te scherpen en verdere vervuiling te stoppen. Economische belangen mogen nooit belangrijker zijn dan mensenrechten, zoals een gezonde omgeving.

Vervolgstappen

Deze uitspraak is teleurstellend, maar geen eindpunt. Er staat te veel op het spel om PFAS als onvermijdelijk te accepteren. Wij beraden ons op vervolgstappen, waaronder een mogelijk hoger beroep, en blijven ons inzetten voor structurele bescherming van gezondheid en milieu.

Teken voor een PFAS-vrije wereld
Zolang PFAS een plek heeft in onze leefomgeving blijven mensen zich uitspreken en organiseren wij ons samen om druk te blijven uitoefenen. Word onderdeel van deze beweging. Ga naar www.StopPFAS.nl en teken voor een PFAS-vrije wereld. Zie het PFAS-filmpje:

item uit de Nieuwsbrief van de Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland ( NMZH):

Staat eindelijk voor de rechter om PFAS—nu moet het tij keren

Op 2 december 2025, twee jaar na het uitbrengen van de dagvaarding stonden de Natuur en Milieufederaties Zeeland, Friesland, Noord-Holland en Zuid-Holland – samen met brandweerorganisaties, defensievakbonden, omwonenden en Stichting Gezond Water – eindelijk tegenover de Staat in de rechtbank Den Haag. Wat op tafel lag kon niet duidelijker zijn: Nederland vergiftigt zichzelf iedere dag een beetje meer, en de overheid kijkt willens en wetens weg. Dat moet nu stoppen.

De Staat vertraagde, ontkende en betwistte onze dagvaarding. Eerst vroeg zij om uitstel. Daarna betwistte zij de ontvankelijkheid van álle eisers, in plaats van verantwoordelijkheid te nemen voor een groeiende gezondheidscrisis. Pas gisteren, na veel tijdverlies, kon eindelijk met de inhoudelijke behandeling worden begonnen. Terwijl PFAS zich blijft opstapelen in ons water, waar we drinkwater van maken, onze bodem, waar we ons voedsel op verbouwen en ons lichaam, in het bloed van miljoenen Nederlanders. Hoe lang moeten we nog wachten? Hoeveel schade is genoeg voordat de overheid eindelijk haar grondwettelijke zorgplicht serieus neemt?

Onze boodschap aan de rechter was helder en krachtig

De Staat:

· laat PFAS-lozingen nog steeds toe;

· heeft geen compleet overzicht van vergunningen, lozingen of vervuilde locaties;

· handelt in strijd met internationale verplichtingen, waaronder het recht op leven en gezondheid (art. 2 en 8 van het Europese Verdrag van de Rechten van de Mens);

· beschermt haar burgers onvoldoende, ook waar hogere risico’s gelden voor brandweerlieden, defensiepersoneel en omwonenden van vervuilingsbronnen.

Wij eisen dat de Staat stopt met wegkijken en direct maatregelen neemt om verdere PFAS-vervuiling te voorkomen én bestaande vervuiling daadkrachtig aan aanpakt.

Waarom deze zaak iedereen in Nederland raakt

PFAS is geen regionaal probleem en zeker geen milieuniche, deze niet of nauwelijks afbreekbare chemische vervuiling raakt ons allemaal. Van Zeeland tot Friesland, van de Noord-Hollandse kust tot de Zuid-Hollandse rivieren. En elke dag dat de overheid geen harde maatregelen neemt, neemt de schade toe. Het kan niet zo zijn dat burgers, natuur en toekomstige generaties jarenlang de prijs betalen voor nalatigheid van de overheid.

Tijd voor een overheid die wél beschermt

Deze zaak gaat over de fundamentele vraag. Mag een overheid burgers blijven blootstellen aan een stof waarvan ze al decennia weet hoe gevaarlijk die is. De Natuur en Milieufederaties Zeeland, Friesland, Noord-Holland en Zuid-Holland vinden van niet. De Staat moet haar zorgplicht waarmaken, zoals vastgelegd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Bescherming van gezondheid en leefomgeving is geen luxe, maar een juridische én morele plicht.

Op 11 februari 2026 doet de rechter uitspraak. Tot die tijd – en daarna – blijven wij strijden voor een veilig, gezond en PFAS-vrij Nederland.

Foto: Arie van de Graaf

Op zaterdag 8 november van 10.00 tot 16.00 uur organiseert de gemeente Gouda weer een duurzame markt in de Sint-Janskerk. Laat je inspireren en bekijk alle mogelijkheden die er zijn om te verduurzamen.

Lees hier verder.

46 natuurorganisaties roepen Provinciale Staten op tot herijking van het Actieplan Boerenlandvogels, De Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland (NMZH) heeft op 6 oktober 2025 het beleidsadvies Versterking Weidevogelbeleid aangeboden aan Provinciale Staten. In de brief aan de Statencommissie Landelijk Gebied uit de NMZH haar grote zorgen over de aanhoudende achteruitgang van boerenlandvogels in onze provincie. Ondanks forse investeringen en jarenlange inspanningen vanuit het Actieplan Boerenlandvogels 2019–2027 blijft de neerwaartse trend onverminderd doorgaan. Lees hier verder.

Foto: pixabay

Heb jij altijd al willen leren hoe muizenmonitoring in zijn werk gaat, hoe je muizenbotjes uit een braakbal herkent en waarom er keutels worden gezocht voor onderzoek? Maak het mee op zaterdag 13 september 2025 tijdens de Woelmuizendag op Tiengemeten!

In het Jaar van de woelmuis vraagt de Zoogdiervereniging aandacht voor de verschillende woelmuissoorten die Nederland rijk is. Al tien jaar wordt er op Tiengemeten onderzocht hoe het gaat met de noordse woelmuis, een zeldzame soort die alleen in Nederland voorkomt. Het eiland in het Haringvliet is dan ook een mooie locatie voor een ‘Woelmuizendag’.

Woelmuizen van Nederland, nu en vroeger

In zijn presentatie vertelt Merijn van den Hoogenhoff je meer over het onderzoek naar de noordse woelmuis op Tiengemeten. Naast de noordse woelmuis komen in Nederland ook nog de rosse woelmuis, veldmuis, aardmuis en ondergrondse woelmuis voor. Hoe je de verschillen herkent en wat ze anders maakt dan andere muizensoorten leer je in de presentatie van Jan Alewijn Dijkhuizen. Bovendien kwamen er ver voor onze tijd andere woelmuizen voor, waar we nu alleen de fossielen nog van vinden. Onderzoeker Francien Dieleman vertelt je meer over deze bijzondere ontdekkingen.

Muizen vangen en keutels zoeken

Naast de diverse presentaties gaan we uiteraard ook praktisch aan de slag! Zo kan je mee met de excursies muizen vangen (met ‘live traps’ of levende vallen) en keutels zoeken. Waarom dit gebeurt wordt tijdens deze activiteiten uitgelegd door veldonderzoekers Herman de Jongh en Wesley Overman. Ook vertellen de gidsen van Natuurmonumenten je meer over het eiland en de bevers die er leven (misschien kun je ze zien!).

Braakballen pluizen

Welke muizen staan op het menu van de kerkuil? Daar kom je achter door het uitpluizen van braakballen, een activiteit die op een Woelmuizendag uiteraard niet mag ontbreken. Wat is de beste pluistechniek en hoe herken je de muizen aan hun schedelresten? Volg de workshop van ervaren pluizers Ger Maatkamp, Jan Alewijn Dijkhuizen en Merijn van den Hoogenhoff. Geschikt voor jong en oud!

Kom jij ook?

De Woelmuizendag is gratis en aanmelden is van tevoren niet nodig. Wil je zeker zijn van een plekje? Koop dan alvast een kaartje voor de pont en dan zien we je daar! Aanmelden voor de excursies kan ter plekke.

Voor de natuurvereniging KNNV afd. IJssel en Lek geeft Ronald Messemaker, boswachter in De Wieden, een lezing. Als hartstochtelijk vogelaar begon hij al heel jong te fotograferen, aanvankelijk alleen vogels, maar later ook landschappen. De Wieden is een onderdeel van Nationaal Park Weerriben-Wieden en dat beslaat ongeveer 6500 ha. Dit weidse landschap met zijn hooilanden, kolkjes, trekgaten, rietvelden en moerasbos bleek een dankbaar onderwerp om te fotograferen. Hij wil bewoners, natuurverenigingen en recreanten bewust maken van al het wonderschone dat om hen heen te vinden is. Zijn lezing “Van Aalscholver tot Zomertaling” laat vele aspecten van dit bijzondere moerasgebied zien.

Plaats: Buurtcentrum De Fluiter, Wiekslag 3 te Capelle ad IJssel

Tijd: donderdag 18 september 2025 van 20.00-22.00 uur. Zaal open om 19.30 uur

Toegang: € 3,00, incl. koffie en thee

Leer alles over grutto’s, kieviten, tureluurs en andere karakteristieke Nederlandse vogels. Vogelbescherming Nederland heeft een nieuwe online cursus: ‘Boerenlandvogels in Nederland’. De cursus is geschikt voor iedereen met belangstelling voor vogels die van oudsher thuishoren in het Nederlandse boerenland, zoals de grutto, kievit, patrijs, boerenzwaluw, tureluur en scholekster.

Lees hier het bericht van Vogelbescherming Nederland.

Foto header: grutto; door Bernard de Jong

De KDW is de hoeveelheid stikstof die de natuur maximaal kan verdragen zonder erdoor te verslechteren. Hij is goed wetenschappelijk onderbouwd, elk beschermd habitattype kent zijn eigen KDW. De KDW vormt een solide basis om een programma op te stellen voor reductie van stikstofemissie en neerslag. Juist daarom is hij opgenomen in de Wet Stikstofreductie en Natuurherstel.

Het kabinet wil de KDW echter uit de wet halen en vervangen door een juridisch houdbaar alternatief. Tot 24 augustus liep een internetconsultatie en konden organisaties en burgers hun zienswijze op het voorstel indienen.

Reactie KNNV: dit alternatief juridisch niet houdbaar

De KNNV laat in haar reactie zien dat het alternatief juist niet juridisch houdbaar is, de vergunningverlening voor bijvoorbeeld woningbouw er niet door wordt vlot getrokken, en de onderbouwing van het voorstel ronduit misleidend is.

Feitelijk stelt het kabinet voor elke kwantitatieve doelstelling voor stikstofreductie uit de wet te halen. Terwijl een kwantitatieve doelstelling juist vereist is om te voldoen aan het verslechteringsverbod voor natuur in de Europese Habitatrichtlijn en de vertaling ervan in Nederlandse wetgeving. Zonder harde doelstelling gaat de natuur gewoon verder achteruit. De Habitatrichtlijn geldt al sinds 1995…

Ontbreken concrete maatregelen

Het ontbreken van concrete maatregelen voor stikstofreductie was ook oorzaak van het sneuvelen van het Programma Aanpak Stikstof in 2019. Sindsdien zit Nederland ‘op slot’, maar het kabinet lijkt dus niks te hebben geleerd. Gevolg is blijvende onzekerheid voor boeren en bedrijven, nog verdere verslechtering van stikstofgevoelige natuur, en nóg meer juridische procedures.

De leden van de KNNV hebben een groot aandeel in het bepalen van de staat van de natuur, doordat ze als vrijwilliger monitoring uitvoeren binnen de landelijke natuurmeetnetten. Het kabinet heeft meermaals aangegeven de staat van de natuur als uitgangspunt te willen nemen voor beleid. Het steekt de KNNV daarom in het bijzonder dat het kabinet het tegendeel doet van wat het beloofde. Het schaadt de geloofwaardigheid van de politiek. We hebben dit in onze zienswijze verwoord.

Ook de meeste andere natuur- en milieuorganisaties hebben gereageerd. Hun zienswijzen zijn openbaar en interessant leesvoer voor wie meer wil weten. De commentaren zijn eensluidend en vernietigend, wat alles zegt over dit wetsvoorstel.

Meer informatie

Neem voor meer informatie contact op met bestuurslid Jaap Graveland via jaap.graveland@knnv.nl